Economie of “Geen beter leven dan een goed leven”


Ik schrijf niet graag over economie, een methode die met name in de twintigste eeuw is ontwikkeld om het gedrag van mensen in kaart te brengen.

Maar goed, mijn motto is erkennen wat er is en ik kom regelmatig in aanraking met dat wat we economie noemen, wie niet overigens?

Economie is een moderne samenstelling van de woorden Oikos (huis) en Nomos (Regels). We hebben het dan over huisregels. Nou, dat ligt in ieder geval dichter bij huis.

De reden waarom ik nu toch iets over economie wil schrijven vindt zijn oorsprong in een gesprek dat ik onlangs voerde met een ondernemer die een Restaurant heeft. Met hem sprak ik over hoe het gaat in zijn bedrijf. Hij was daar niet positief over. ‘We hebben steeds minder tafels en als ik het vergelijk met twee jaar geleden is het eigenlijk diepe droefenis’ was de rode draad in zijn verhaal. Hoe komt dat nu? Op mijn vraag wat hij daaraan denkt te doen en welke acties hij al heeft ondernomen kwam een aantal leuke dingen naar voren maar of die echt het verschil gaan maken was ook in zijn ogen niet te verwachten.

Na een tijdje vroeg hij mij wat ik zou doen als ik zijn restaurant zou hebben: ‘Wat zou jij nou in mijn plek doen?’

En daar had ik al wel over nagedacht, en vandaar deze post.

De kleine wereld

Een tijd geleden kwamen we met vrienden in een klein plaatsje net over de Duitse grens bij een Ratstube: een klein oud eetcafeetje net achter de kerk op het plein. Inmiddels zijn we daar al een aantal malen geweest en het voelt elke keer als thuiskomen. De bediening is vriendelijk en verwelkomt iedereen als huisvriend en het eten is eenvoudig en (h)eerlijk. En telkens verbaast het me dat we maar zo weinig hoeven te betalen, voor een hoofdgerecht met glas wijn of met bier, een lekker toetje en koffie met koekjes ná, betalen wij gemiddeld €35,- totaal (inclusief fooi), met z’n tweeën! En… het is er altijd gezellig druk.

Deze Ratstube is een klein oud pand met een kleine bovenwoning en erachter ligt volgens mij een kleine tuin of binnenplaats. Het is comfortabel en zonder al te veel luxe. De eigenaar heeft het bedrijf overgenomen van zijn ouders en die zijn in de jaren zeventig de keuken begonnen bij wat daarvoor een oud café was. Er is sindsdien volgens mij niet veel veranderd, het interieur is degelijk en alles is schoon. En bovenal: het eten is lekker.

Gasten komen vooral uit de omgeving en je ziet inmiddels ook al wat mensen die van verder komen. Wat overigens voor de eigenaar geen aanleiding is om de zaak uit te breiden of dingen te veranderen. ‘Es is sowie es ist und die Leute kommen gerne, wass soll ik denn ändern, warum die Mühe wenn es klappt sowie es ist?’

Waarom zou je veranderen als alles goed is? Een mooie vraag en een waarheid als een koe.

Dit ken ik ook uit landen als Italië en Spanje. Kleine lokale gelegenheden waar het eten lekker is, de wijn goed en de bediening gastvrij en betrokken. Als je vraagt wat er op de kaart staat krijg je geen opsomming van wat er al staat maar wordt er verteld over waar de producten vandaan komen en hoe de recepten zijn ontstaan van generatie op generatie. Je hoort een verhaal waarbij je meegenomen wordt in de passie van de uitbater. Ik vind het heerlijk en kom er graag.

Maar wat heeft dat nu met Nederland te maken en vooral met economie? Wat heeft dit alles nu te maken met de vraag die mijn gesprekspartner me stelde: ‘Wat zou jij in mijn plek doen?’

De grote wereld

Als ik bij zijn restaurant kom is de wereld opeens anders. Op de parkeerplaats staan minimaal drie auto’s die een gezamenlijk waarde hebben van een ruime comfortabele woning, en dan zijn de gasten nog niet eens gearriveerd…

Als ik dan bij binnenkomst zeg dat ik gereserveerd heb voor zeven uur zie ik de gerant op zijn horloge kijken, een klok waar je nog een aardige tweedehands auto voor kan kopen. Ik weet dat de eigenaar onlangs een groot vrijstaand huis heeft gekocht en hij vertelde me toen dat hij een discussie had met “zijn” tuinarchitect omdat de beregeningsinstallatie op een aantal plekken in de “zichtlijnen” ligt. “Schande!, vind je niet?”. Ik kijk altijd een beetje meewarig als ik dat soort opmerkingen hoor.

“En dat alles moet allemaal betaald worden door je gasten”, zeg ik dan.

Een drie gangen menu voor 30 euro is als je kijkt naar wat je ervoor krijgt in een gemiddeld restaurant dik overbetaald. Ik laat dan even de kunstenmakers die de (Michelin) sterren van de hemel koken buiten beschouwing. Ik denk trouwens dat ook wel duidelijk is zonder er verder iets over te zeggen dat wanneer je 350 euro betaalt voor een zeven(!) gangen menu je niet moet denken aan prijs kwaliteit verhouding, die is er namelijk vanaf 100 euro al niet meer.

Als ik hem dit vertel verstrakt zijn blik en geïrriteerd zegt hij ‘Ja, maar wat zou je doen in mijn plek, dat is mijn vraag.’ Kennelijk komt mijn antwoord niet over, en omdat ik niet aan het werk ben laat ik het erbij…

Ik ga een volgende keer weer naar Duitsland. Daar luistert de man achter de bar naar mijn verhaal. En ik naar het zijne. Ik hou wel van een “kleine” wereld.

Oh ja, ik zou het over economie hebben.

Onze economie: huisregels van een luchtkasteel.

We zijn in onze economie volgens mij een beetje de weg kwijt. We zijn in het naleven van onze huisregels (Oikos en Nomos) van huis weggegaan. Er is geen reële verbinding meer tussen wat geleverd en wat betaald wordt. We kopen dingen die we niet kunnen betalen, “huren” dus geld bij de banken onder de schuilnaam “lenen”.

We huren om te kunnen kopen.

En we verkopen dingen waarvan we de herkomst niet kennen, de bediening in het restaurant kent vaak het verhaal achter de gerechten niet. En dat wat geleverd wordt staat in geen verhouding tot wat we ervoor betalen.

Dat is ook precies waar de crisis door ontstaan is in Amerika en in Europa, er werden in Amerika tussen financiële instellingen zaken verkocht en in onderpand gegeven waarvan niemand wist wat de werkelijke waarde was. Banken leenden elkaar geld en gaven als onderpand gebouwen en hele industrieterreinen waarvan niemand wist hoe ze er uit zagen en wat de waarde werkelijk was.

De winst op dergelijke transacties en leningen (rente en provisies) werd vervolgens uitgekeerd in de vorm van hoge salarissen, bonussen, dure auto’s, grote woningen en andere (buitensporig) luxe goederen waar je mee kan varen, vliegen en weet ik niet wat. Er verdween op die manier teveel geld uit de onderneming omdat iedereen dacht dat de eigendommen van de onderneming, dat waarin geïnvesteerd was, waardevol en en vooral waardevast was, het bleken luchtkastelen.

Die luchtkastelen kennen we in Nederland als leegstaande kantoorgebouwen, niet alleen letterlijk met lucht gevuld maar ook figuurlijk is de waarde van die panden op niet veel meer gebaseerd dan hoop. Hoop dat iemand de waarde die de eigenaar er aan toekent wil betalen in geld. Onze pensioenen moeten voor een belangrijk deel worden betaald uit die hoop. Dat gaat nog een klus worden.

Leegstand in de Luchtkastelen en leegte in onszelf.

En volgens mij is de hele luchtkastelenhandel en de leegstand die erop volgde een weerspiegeling van een leegte in onszelf. We zijn in onze competitiedrang steeds meer willen verdienen, steeds meer winst willen maken, steeds meer geld willen maken. Meer winst dan nodig is om de noodzakelijke investeringen om bedrijven gezond te houden te kunnen financieren. Meer dan nodig is om een goed leven te leiden.

Beleggers die bijvoorbeeld elk jaar een rendement van meer dan 5% willen zijn handelaren in luchtkastelen. Dit om de eenvoudige reden dat de groei van het bruto mondiaal product, dat wat we met ons allen op deze wereld produceren aan goederen en diensten die 5% per jaar niet haalt.

Een wiskundige uit Engeland heeft ons ooit op school een vergelijking laten zien met de beurskoersen wereldwijd en daartegenover de ontwikkeling van dit bruto mondiaal product. De lijn van de beurskoersen liep steil omhoog en die van het bruto mondiaal product liep nagenoeg vlak, dat beeld zei meer dan duizend woorden, beelden doen dat nu eenmaal.

Waar komt dit vreemde gedrag vandaan, dit gedrag van ons mensen die geen genoegen kunnen nemen met hetzelfde als gisteren, die geen genoegen kunnen nemen met dat wat ze hebben? Wat is dit gevoel van willen hebben en daarna méér willen hebben?

Dit komt mijns inziens voort uit een gevoel van leegte. Leegte in onszelf, en om die leegte niet te hoeven voelen hebben we bezit nodig, bezit om die leegte op te vullen. Dat wat je afdekt zie je niet en voel je niet. En daar ligt ook het antwoord op de crisis, daarin ligt ook het antwoord op de vraag die de eigenaar van het restaurant me stelde.

De leegte in zijn bedrijf, de lege tafels, is het gevolg van leegte in hemzelf. Leegte die opgevuld moest worden met grote auto’s, grote huizen en noem maar op. En dat moest allemaal betaald worden door de mensen die in zijn restaurant kwamen en een meer dan normale prijs moesten betalen voor een simpele maaltijd en een gezellige avond met mensen.

Geen beter leven dan een goed leven

Ik denk dat de lezer na dit verhaal zelf een goeie parallel kan maken naar andere voorbeelden van luchtkastelen.

En ik weet dat er ook lezers zijn die zeggen dat economische groei noodzakelijk is om deze wereld te laten draaien. En begrijp me goed dat ik geen tegenstander ben van winst maken, ik ben zelf ondernemer. En ik neem genoegen met een winst van nul als ik van hetgeen ik verdien een goed leven kan leiden, een goed leven met de mensen om me heen die me dierbaar zijn. Mensen waarmee ik de enige fles wijn die ik heb deel terwijl we genieten van elkaars verhalen. Waar ik het goed mee heb.

Lieve mensen, heb het goed!

Ik vind het leuk als je hier een reactie achterlaat, of deze post deelt met je vrienden op Facebook en of Twitter.

Advertenties

Over Eric de Waard | deWaardcoaching

Ik begeleid particulieren en professionals bij vraagstukken op het gebied van persoonlijke en professionele ontwikkeling en bij organisatievraagstukken. Kijk voor meer informatie op www.dewaardcoaching.nl
Dit bericht werd geplaatst in Mensen onder elkaar en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

6 reacties op Economie of “Geen beter leven dan een goed leven”

  1. Marc ter Veldhuis zegt:

    Eric, de spijker op zijn kop!
    Toen ik je stuk las moest ik denken aan een bezoek wat ik ( jaren geleden) bracht aan vrienden van ons, op visite in hun nieuwe woning. Ze waren aan het verbouwen, alhoewel het huis nog maar 2 jaar oud was. Er moest een nieuwe keuken in, de badkamer ging er helemaal uit, de houten vloer weg en vervangen door tegels; het moest allemaal anders. Een goede 6 maanden later waren ze gescheiden. Ze waren hun leegte, de leegte in de relatie aan het vullen met materie. Als je goed kijkt zie je het overal, wat je beschrijft, in ’t groot en in het klein. De menselijke expensiedrift heeft monsterlijke proporties aangenomen, en we zien overal de monsters om ons heen. We zijn het gevoel voor de menselijke maat kwijt.
    Ik lees jouw blogs en nieuwsbrieven met veel plezier en interesse, dus ik wens je er veel inspiratie voor. Neem nog een bitterbal !
    Groeten Marc

  2. Elly Hagen zegt:

    Hallo Eric,

    Mooi geschreven je blog en dat niet alleen. Ik sluit me van harte aan bij je woorden!!

  3. Dana zegt:

    wat mooi geschreven, van mij mag je vaker over economie schrijven 🙂 grappig dat de restaurant eigenaar het na de eerste keer niet begreep.

  4. Elaine T zegt:

    hmmm I’ll have to study more Dutch!!!!

  5. Anne-Marie zegt:

    Hoi Eric,

    Prachtig, Echt geweldig verwoord! Toevallig vandaag een interview met Gary Zukav bekeken. Ken je die? Enorm inspirerende man. Jouw blog heeft veel raakpunten met zijn visie op de wereld. Ik denk ook dat we ruimhartiger met elkaar moeten gaan delen en toe moeten groeien naar een eenvoudige ‘economie’, waarbij groei geen doel is en duurzaamheid wel.

    Bedankt voor je inspiratie!

    Anne-Marie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s